Instytut Tomistyczny

Scholastyka i początki humanizmu w myśli polskiej XV wieku

Juliusz Domański

Domanski

Instytut Tomistyczny
Warszawa: 2011
198 s.; 23 cm
ISBN 978-83-905171-4-8

Dystrybutorem publikacji IT
jest Wydawnictwo W DRODZE.

Humanizm jest czymś od filozofii zasadniczo różnym i zarazem jest z nią złączony rozlicznymi i mocnymi więzami. Stąd jedni historycy filozofii prawie go wyłączają z pola swych zainteresowań, inni przeciwnie – uważają go za etap w jej dziejach ogromnie doniosły. Te dwie opinie przestaną się nawzajem wykluczać, jeśli spróbuje się mówić nie tyle o filozofii scholastycznej i filozofii humanistycznej, ile po prostu o scholastyce i humanizmie jako postawach intelektualnych związanych nie tylko z filozofią, ale też z innymi dziedzinami życia umysłowego. Taka modyfikacja, czyniąca pierwszoplanowym przedmiotem niniejszych rozważań zjawiska raczej wtórne w stosunku do właściwej spuścizny filozoficznej, ma dla dziejów myśli polskiej XV w. uzasadnienie szczególnie mocne. Humanizm bowiem daje znać o sobie najwcześniej i najintensywniej w osobistych kontaktach mistrzów i dyplomatów krakowskich z włoskimi humanistami; później i mniej intensywnie zaznacza się jako gromadzenie dzieł tych humanistów i literackie ich naśladowanie; rozpływa się natomiast w znacznym stopniu, gdy idzie o idee: im bardziej są one ogólne, tym mniej wyraźny jest jego ślad.

Juliusz Domański – ur. 1927, prof. dr hab., filolog klasyczny i historyk filozofii starożytnej, średniowiecznej i renesansowej. Emerytowany profesor Instytutu Filozofii i Socjologii PAN i Instytutu Filologii Klasycznej Uniwersytetu Warszawskiego, członek czynny Polskiej Akademii Umiejętności, członek- -korespondent Towarzystwa Naukowego Warszawskiego oraz wielu innych towarzystw naukowych polskich i zagranicznych.

Spis treści


9Przedmowa do wydania drugiego

13Przedmowa do wydania pierwszego

Wstęp

Trzy oblicza epoki

23Scholastyka

31Humanizm

51Pozascholastyczne nurty „jesieni średniowiecza”

Część I

RECEPCJA TEKSTÓW HUMANISTYCZNYCH A UMYSŁOWOŚĆ I PISARSTWO MISTRZÓW KRAKOWSKICH XV W.

711. Formacja humanistyczna a historia doktrynalna (na przykładzie kilku uznanych prekursorów humanizmu w Polsce)

852. Teksty humanistów włoskich w bibliotekach krakowskich XV w.

1113. Miscellanea rękopiśmienne jako dokument formacji umysłowej krakowskiego środowiska uniwersyteckiego (na przykładzie sześciu wybranych rękopisów BJ)

1334. Początki i rozwój stylu humanistycznego w niektórych dziedzinach piśmiennictwa polskiego XV w.

Część II

Z PROBLEMATYKI FILOZOFICZNEJ I PARAFILOZOFICZNEJ ŚRODOWISKA KRAKOWSKIEGO XV W.

1731. Filozofia a historia ojczysta

1781.1. Egzemplaryzm etyczny a patriotyzm u Jana z Dąbrówki

1851.2. Autonomizacja literatury w korespondencji Piccolominiego z Oleśnickim

1921.3. Długosz: emancypacja historii

2031.4. Maciej Drzewicki: historia optymalna jako twórczość pisarska ludzi czynu

2132. Myśl polityczna między moralistyką a pragmatyzmem

2192.1. Stanisław ze Skarbimierza i Paweł Włodkowic

2302.2. Ostroróg i tzw. Rady Kallimachowe

2342.3. Stanisława z Dąbrówki „zwierciadło władcy”

2413. Życie kontemplacyjne i życie aktywne

2483.1. Etyka społeczna Pawła z Worczyna

2573.2. Jana z Ludziska pochwała pracy

2673.3. Adama z Bochynia pochwała małżeństwa, czyli naturalistyczna koncepcja nieśmiertelności

2754. Scholastyczne i humanistyczne tendencje w teoriach meta- filozoficznych

2864.1. Prehumanistyczny praktycyzm etyczny pierwszych mistrzów krakowskich

2984.2. Moralna praxis i filozoficzna „atopia”

3074.3. „Wiedza spraw boskich i ludzkich połączona ze staraniem o dobre życie”

315Próba podsumowania

323Summary

325Skorowidz cytowanych rękopisów i inkunabułów

327Skorowidz osobowy