Instytut Tomistyczny

Święty Tomasz z Akwinu i teologia

Marie-Dominique Chenu OP

chenu-tomasz

tłum. A. Ziemnicki, W. Szymona OP
Kraków: Wydawnictwo Znak, 1997
183 s., 19,5 cm
ISBN 83-7006-478-7.

Streszczenie:


Ta książka o. Chenu wydana została przez Wydawnictwo Znak w serii Teologia żywa zaś o. Jacek Salij OP pisał o niej: „Książka ta kipi życiem. Napięcia i dążenia, lęki i poszukiwania społeczeństwa średniowiecznego (XIII-wiecznego) ojciec Chenu przedstawia tak, jakby się działy na naszych oczach. Wprawdzie podstawowym celem tego błyskotliwego studium jest przybliżenie myśli świętego Tomasza, a zwłaszcza jego teologii, autor jednak wychodzi ze słusznego założenia, że myśliciela oraz jego dzieło należy przedstawić w historycznym kontekście”. Do takiej recenzji dodać można jedynie, że prawdziwymi perełkami powyższego studium są niewątpliwie teksty wybrane przez o. Chenu do każdego z rozdziałów, jako ilustracje zawartej w rozdziale treści. Tak też przeczytać tu możemy nie tylko fragment Reguły św. Franciszka z Asyżu jako przykład XIII-wiecznego ewangelizmu czy List polecający Braci Kaznodziejów napisany przez papieża Honoriusza, ale też fragmenty z nie tłumaczonych dotychczas na język polski dzieł św. Tomasza – wśród nich między innymi piękny tekst z komentarza do dzieła Pseudo-Dionizego O imionach Bożych czy z Komentarza do Sentencji Piotra Lombarda na temat praw natury i łaski w dziejach wszechświata. Książka dla wszystkich, którzy od studium Tomasza oczekują nie tylko wiedzy, ale i mądrości w kierowaniu własnym życiem duchowym i moralnym.

Każdy teolog, który weźmie do ręki książkę o. Chenu dostrzeże w niej ślady po co najmniej trzech kamieniach milowych współczesnej teologii, których pochodzenie okazuje się zdecydowanie Tomaszowe.

Przede wszystkim w tej właśnie książeczce o. Chenu zwraca uwagę na specyficzne rozumienie wiary przez św. Tomasza z Akwinu. Nie pozwala on bowiem na utożsamienie wiary ze światopoglądem czy też pozostawienie prawdy wiary jedynie w obrębie konstrukcji dogmatycznej. Wiara jako osobowe ukierunkowanie na Boga musi znajdować swoje wypełnienie i dookreślenie w życiu człowieka. Dostrzeżenie tego dopełnienia teologii wiary pozwala oczyścić Tomasza z zarzutów formalizmu, skostnienia terminologicznego i sprowadzania teologii do grupy definicji o takiej czy innej kwalifikacji dogmatycznej.

Również w tej książce znajduje się po raz pierwszy sformułowana teza o deontologicznej deformacji chrześcijańskiej teologii moralnej przez nowożytną filozofię powinności spod znaku Kanta. Wątek ten rozwinie w swoim studium pt. Źródła moralności chrześcijańskiej znakomity dominikański moralista o. S.Th. Pinckaers. Wreszcie, to właśnie tutaj (patrz: studium o kontemplacji) po raz pierwszy św. Tomasz zostanie odkryty jako mistrz duchowy – ktoś, o kim J.-P. Torrell OP napisze sześciuset stronicową monografię.

Ojciec Jacek Salij OP zwraca uwagę, na rozsiane po całej książce intuicje inkarnacjonistyczne, które u niewprawnego czytelnika wywołać mogą zamęt poprzez – nie bezpośrednie, ale jednak – pomniejszanie roli ludzkiej wolności, konsekwencji grzechu pierworodnego i znaczenia Męki Pańskiej dla zbawienia człowieka i wszechświata. Niemniej jednak książka pozostaje jednym z najlepszych i najważniejszych wprowadzeń w myśl św. Tomasza z Akwinu jako teologa, mistyka i człowieka żyjącego pełnią wiary.

Spis treści:


O. Jacek Salij OP, Słowo wstępne
Brat kaznodzieja

Kontekst historyczny
Kontekst historyczny i Ewangelia

Teksty:

Reguła św. Franciszka (fragm. z rozdz. 1,2,6)
List polecający kaznodziejów

Mistrz teologii

Uniwersytet paryski
Wiara i teologia

Teksty:

Pochwała teologii (Suma przeciw poganom, ks.1, rozdz. 5 i 8; Komentarz do Boecjuszowego traktatu o Trójcy Świętej, kw. 2, art. 3, odp. 5)
Mądrość a nauki szczegółowe (Suma przeciw poganom, ks. 1. rozdz.1)

Kontemplatyk

Kontemplacja: teologalna i ewangeliczna
Kontemplacja i działanie
Struktura duszy i doświadczenie mistyczne
Duchowość obiektywna
Kontemplatyk we wszechświecie

Teksty:

Nowe prawo. Litera i duch
Miłość jednocząca
Dary Ducha Świętego
Wolność kontemplatyka
Emanowanie Bożej miłości
Wykład inauguracyjny św. Tomasza

Zwiastun nowej cywilizacji chrześcijańskiej

Świat chrześcijański i świat pogański
Kościół ziemski
Nowi apostołowie

Teksty:

Kontemplacja czy działanie
Św. Tomasz wobec przeciwników
Dialog z niewierzącymi
Duch Święty duszą Kościoła
Papież nauczycielem wiary

Imago mundi

Sens stworzenia i Boski Absolut
Człowiek i materia
Życie moralne

Teksty:

Jedność i wielość w świecie
Prawa natury i łaski w dziejach wszechświata
Harmonia bytów, Boski pokój wszechświata
Rozwój ducha w dziejach

Życie cnotliwe

Cnota jest rozumem
Roztropność
Budowanie świata
Apollon czy Dionizos
Paradoks ewangeliczny

Teksty:

Cnota jest rozumna
Ludzka prawda uczuć
Roztropność a mądrość
Wolność, prawo i wychowanie
Cnota roztropności

Przeznaczenie św. Tomasza
Teksty:

Przeciw potępieniu Tomasza z Akwinu
Autorytet św. Tomasza jako mistrza duchowego

Dzieła św. Tomasza

Summa teologiczna

Bibliografia
Kultura w czasach św. Tomasza