Instytut Tomistyczny

Święty Tomasz na nowo odczytany

Stefan Swieżawski

na-nowo

Poznań: W drodze, 1995
222 s.,20,5 cm
ISBN 83-7033-172-6.

Streszczenie:


Już sam kontekst powstania tej książki powinien zachęcić do jej lektury każdego, kto chce poznać myśl Tomasza, a jednocześnie nie przepada za przesadnie naukowym żargonem i stylem. Święty Tomasz na nowo odczytany to zbiór wykładów o św. Tomaszu, a właściwie myśli Tomaszowej – bo wątków historycznych i biograficznych jest w tej książce nie więcej, niż nakazuje konieczność – wygłoszonych w podwarszawskich Laskach do Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Służebnic Krzyża. Tekst jest niezwykle przystępnie napisany, a osoba autora – być może najwybitniejszego polskiego mediewisty – gwarantuje, że myśl Tomasza nie została przez przejrzystość stylu nadmiernie uproszczona.

Książka jest w pewnym sensie w równej mierze teologiczna jak i filozoficzna – dokładnie jak teksty samego Tomasza. Mówiąc bowiem o zagadnieniach filozoficznych wykorzystuje je w perspektywie wiary. Można ją bez mała czytać zarówno jako podręcznik jak i lekturę duchową. Zarówno w jednej jak i w drugiej roli sprawdza się świetnie. Szczególnie cenne są umieszczone w książce wykresy, prosto ilustrujące najbardziej złożone zagadnienia Tomaszowej antropologii, teologii łaski czy ogólnej wizji uporządkowania bytów w świecie.

Książka prof. S. Swieżawskiego zawiera omówienie prawie całej filozoficznej doktryny Tomaszowej – jeśli idzie o ogólny zakres zagadnień. Od koncepcji wiedzy i metafizyki poczynając, poprzez „Traktat o Bogu Jedynym”, angelologię i antropologię, aż na filozofii moralnej i filozofii społecznej kończąc. Święty Tomasz na nowo odczytany fantastycznie ukazuje jak zagadnienia czysto – wydawałoby się – filozoficzne mogą i powinny być odczytywane i wykorzystywane w perspektywie teologicznej czy wręcz duchowej.

Niemniej jednak pamiętać należy, iż książka ta w znacznej mierze omija zagadnienia najbardziej kluczowe dla Tomasza jako teologa – non omnes possunt omnia. Innymi słowy, nie znajdziemy w tekście prof. Swieżawskiego ani Tomaszowej chrystologii, ani nauki o Trójcy Świętej, ani traktatu o Duchu Świętym. Choć autor sam zwraca uwagę na kierunki w jakich powinno iść dalsze rozważanie podjętych przezeń zagadnień (jak w przypadku uwagi o sublimacji cnót przyrodzonych w nadprzyrodzone cnoty wlane), to jednak dla dalszego zgłębiani tych teologicznych już ściśle zagadnień czytelnik musi się odnieść do innych opracowań. Niemniej jednak i spojrzenia wiary nie brak w trakcie lektury wykładów prof. Swieżawskiego. Rozdział o eschatologicznych perspektywach opartych na Tomaszowej filozofii człowieka nie potrzebuje rekomendacji, bo sam stanowi klasyczny już przykład odczytania suchych i technicznych – jak sądzi się zazwyczaj – rozróżnień i twierdzeń Tomaszowej antropologii, w perspektywie wiary w życie wieczne i ostateczne rzeczy człowieka.

Spis treści:


„Ustawić żagle”. Z profesorem Stefanem Swieżawskim rozmawiają Anna Koroń-Ostrowska i Zbigniew Nosowski.

Słowo wstępne do pierwszego wydania

I. Dlaczego filozofia?
II. Dlaczego św. Tomasz?
III. Charakterystyka twórczości św. Tomasza
IV. Wiedza przyrodzona – wiedza jako łaska
V. Co to jest metafizyka – filozofia bytu?
VI. Bóg jako istnienie samoistne – ipsum esse subsistens
VII. Istota Boga i jej poznawalność
VIII. Przymioty Boże
IX. Stosunek Boga do świata
X. Przyczyna pierwsza – przyczyny wtóre
XI. Świat ciał – świat duchów
XII. O aniołach – duchach czystych
XIII. Koncepcja człowieka
XIV. Perspektywy eschatologiczne oparte na Tomaszowej koncepcji człowieka
XV. Charakterystyczne cechy Tomaszowej koncepcji człowieka
XVI. Działanie człowieka
XVII. Poznanie ludzkie – poznanie zmysłowe
XVIII. Zmysły wewnętrzne
XIX. Poznanie umysłowe
XX. Realizm poznawczy
XXI. Działanie: postępowanie – tworzenia
XXII. Sprawności: cnoty i wady
XXIII. Prawo i społeczność ludzka
XXIV. Życie wspólnotowe
XXV. Życie nadprzyrodzone