Instytut Tomistyczny

Quaestiones disputatae De verbo

Ricardus Knapwell

publikacje_quaestiones_d

[edidit Zbigniew Pajda, O.P.]
Instytut Tomistyczny
Warszawa: 2011
198 s.; 23 cm
ISBN 978-83-905171-2-4
[Wprowadzenie po włosku, tekst wydania po łacinie, streszczenie po angielsku]

Dystrybutorem publikacji IT
jest Wydawnictwo W DRODZE.

Streszczenie:

W książce tej zawarte są niepublikowane do tej pory kwestie Ryszarda Knapwella, jednego z bardziej znaczących przedstawicieli pierwszej szkoły tomistycznej w Oksfordzie. Niestety, dokumenty, jakie zachowały się do naszych czasów, nie pozwalają na precyzyjnie odtworzenie życiorysu Ryszarda Knapwella. Te, które znamy, pozwalają na stwierdzenie, iż najbardziej intensywny okres jego twórczości przypada na lata 1270-1286. To jemu przypisuje się autorstwo dzieła znanego jako Correctorium corruptorii ‘Quare’ napisanego w obronie Tomasza z Akwinu na przełomie lat 1282–1283.

Sam autor jest stosunkowo dobrze znany wśród badaczy tomizmu ze względu na spór ze szkołą franciszkańską, którego osią było tomistyczne definiowanie formy substancjalnej w człowieku. Głosem Knapwella w tym sporze jest kwestia De unitate formae, wydana przez Francis’a E. Kelley’a («Bibliothèque thomiste, 44», Paris: Librairie philosophique J. Vrin, 1982). Konflikt doprowadził do tego, że arcybiskup Canterbury, Jan Peckham, w 1286 roku, zakazał naszemu autorowi nauczania i obłożył go ekskomuniką. Był to trudny moment dla całego Zakonu. Nawet jeśli dzisiaj istnieją wątpliwości, czy decyzja o zamknięciu w ten sposób sporu z franciszkanami została wydana z powodów czysto doktrynalnych, to niewątpliwie stanowiła ona krok wstecz i utrudniła swobodny rozwój pierwszej szkoły tomistycznej w Oksfordzie. Sam Knapwell w roku 1288 został uwolniony z kar kościelnych przez papieża Mikołaja IV, ale do nauczania nigdy już nie wrócił, zmarł niedługo potem w Bolonii.

Jest rzeczą znamienną, że Knapwell, jak wielu innych dominikanów, na początku swojej kariery naukowej nie był zwolennikiem myśli św. Tomasza. Tomistą stawał się stopniowo, czemu towarzyszyły liczne postanowienia kapituł generalnych Zakonu, najpierw zorientowane na obronę myśli tomaszowej, potem na jej rozwój i w końcu na utrwalenie jej jako podstawy nauczania teologii w Zakonie.

Kwestie jakie prezentuje niniejsza publikacja pochodzą z dwóch rękopisów: Assisi, Biblioteca Comunale, 158, i Cambridge, Peterhouse 128. Pierwsza z nich traktuje o realnej różnicy pomiędzy aktem rozumienia a słowem intelektu, druga analizuje sposób formowania słowa w akcie poznania. Trzy kolejne poświęcone są zagadnieniu wizji uszczęśliwiającej ludzi zbawionych, a ostatnia wreszcie traktuje o jedności osoby w kontekście Wcielenia Słowa Bożego. Quaestiones de verbo są nie tylko świadectwem żywej obecności dominikanów na uniwersytecie w Oksfordzie, ale pozwalają również śledzić przebieg debaty, z której wyłoniło się to, co nazywamy dzisiaj „pierwszą szkołą tomistyczną” w Oksfordzie.

Edycja, jaką prezentujemy, stanowi skromny przyczynek do niepełnej jeszcze wiedzy o burzliwym rozwoju tej szkoły, a także świadectwo procesu, w którym dominikanie tworzyli nowy styl myślenia, wykorzystując w sposób twórczy świeże i odkrywcze idee przekazane im przez Tomasza z Akwinu, nie tracąc przy tym własnej indywidualności.

Spis treści:


7Premessa

9Sigle e abbreviazioni

Parte I

Introduzione

131. I tempi della prima scuola tomista

151.1. L'ombra di sospetto sulla dottrina tomista dopo il 1277

221.2. La dottrina di Tommaso nella formazione domenicana

261.3. Il conflitto con la scuola francescana

271.4. La situazione ad Oxford

281.5. Il caso del Knapwell

352. Le questioni di Knapwell

362.1. Il codice 'Cambridge, Peterhouse 128'

372.1.1 Le 'Quaestiones De quolibet'

432.2. Il codice 'Assisi, Biblioteca Comunale 158'

442.2.1 Le questioni collegate con Knapwell

452.3. Le questioni inedite

472.3.1 L'ordine delle questioni

492.3.2 Il titolo della raccolta

492.3.3 Il manosritto di base per l'edizione

512.3.4 La paternità delle questioni

51 Le questioni 1-5

53 La questione 6

Parte II

Editione

613. Norme dell'edizione

613.1. Ortografia

623.2. Note marginali

623.3. Apparato delle varianti

633.4. Apparato delle fonti

Questioni

67Questio 1. - Vtrum in uerbo mentali sit aliquid excepta relacione

87Questio 2. - Vtrum uerbum mentis formetur per idem principium proximum a quo elicitur actus intelligendi

107Questio 3. - Vtrum sancti in patria, uidentes uerbum diuinum, forment aliquod uerbum proprium in illa uisione

129Questio 4. - Vtrum omne illud quod uidetur uisione intellectuali uideatur eo modo quo uidetur in uerbo, principio intelligendi adequato

151Questio 5. - Vtrum beati in patria, per actum quo uident Deum per essenciam forment aliquod uerbum unum, eidem actui adequatum

167Questio 6. - Vtrum anima Christi prius per naturam Verbo uel corpori uniebatur

181Summary

183Bibliografia

183Fonti

188Studi

191Indice delle opere citate nell'edizione

197Indice degli autori